Hoe herken je de imitatie?

Soms verbaast het mij dat er imitaties zijn van edelsteen soorten die niet heel kostbaar zijn. Zoals rhodochrosiet bijvoorbeeld, en dan niet de mooie transparante variant, maar het roze familielid met de witte banden of slierten. Een mooie steen maar je verwacht hem niet meteen op de lijst imitaties. Maar hoe hoe herken je nu een imitatie. In dit artikel breng ik een aantal voor het voetlicht.

Rhodochrosiet

De belangrijkste vindplaats en producent van de mooie, roze, natuurlijke rhodochrosiet, ook wel bekend onder de handelsnaam Inca Rose, is Argentinië. Het is dan ook niet verwonderlijk dat rhodochrosiet de nationale edelsteen is van het vaderland van onze koningin Maxima.

De Sweet Home mijn in Colorado was een andere bekende rhodochrosiet mijn en leverancier van de grootste kristallen. Deze zijn geliefd bij menig verzamelaar. Helaas is deze mijn gesloten. De edelsteen vind je nog in landen als Zuid-Afrika, Peru, Australië, Roemenië, Spanje, Rusland, Mexico, Japan, China en Montana (USA). 

Imitaties van deze roze edelsteen bestaan al langer, vaak zijn ze van glas. Glas was tot recent het beste materiaal om de herkenbare banden in te maken. De glasimitatie is eenvoudig te onderscheiden van het echte materiaal. Kijk goed naar onder andere de kleur, glans, transparantie en brekingsindex, alhoewel de luchtbellen zijn misschien wel de echte weggever dat het om glas gaat in plaats van rhodochrosiet. 

Niet zo lang geleden is er een nieuwe imitatie rhodochrosiet op de markt gekomen, deze lijkt veel op de natuurlijke variant. De imitatie is gevonden op de edelstenenmarkt in Wuzhou, Guangxi, China en is gemaakt van geperst gibbsiet en calciet poeder (met een korrelige structuur). Hoe beoordeel je nu of het rhodochrosiet of deze imitatie is.

Identificatie

  • Kleur: rhodochrosiet is meer oranjeroze en de imitatie is roze
  • Witte banden: rhodochrosiet heeft onregelmatige (meer kartelig) banden en in de imitatie zijn deze vloeiend en regelmatig
  • Glans: rhodochrosiet heeft een glasglans en de imitatie een doffere, harsachtige glans
  • Brekingsindex: rhodochrosiet in het oranjeroze deel is 1.60 en in de witte banden 1.63. In de imitatie is de brekingsindex in het roze deel 1.56 en in de witte banden 1.50 / 1.511
  • Magnetisch: natuurlijke rhodochrosiet kan dankzij het mangaangehalte door een sterke magneet opgetild of gesleept worden, een (glas)imitatie doet dit over het algemeen niet.
Bron: Gems & Gemology, Fall 2019

Ivoor

De tijd dat we olifanten opjaagden en hun ivorenslagtanden zonder problemen legaal verkochten, ligt (gelukkig) ver achter ons. De liefhebber van de mooi gebronsde witte kleur heeft nu vooral de keuze uit mammoet-ivoor, been of een imitatie. Er zijn twee nieuwe harsachtige ivoor-imitaties op de markt gekomen. Deze staan bekend onder de namen Arvorin Plus en Resin-Ivory+S. Ze zien er mooi uit en hebben kenmerken van echt ivoor. Deze imitaties zijn ontdekt in respectievelijk een biljart- en gitaarwinkel. De herkenbare lijnen van het echte olifanten en mammoet ivoor vind je ook in deze imitaties.

Identificatie

Door de vele overeenkomsten is het identificeren van deze imitaties geen eenvoudige opgave. De kleur, parallelle lijnen in de lengte en een golvende lijnen structuur met het zogenaamde ‘engine turning’ effect in de horizontale doorsnede, een vettige tot doffe glans en hardheid zijn kenmerken die deze imitaties delen met natuurlijk ivoor. Gelukkig zijn er nog wel een paar belangrijke verschillen, zodat identificatie zeker mogelijk is:

  • De imitatie heeft een veel grovere lijnstructuur in het zogenaamde ‘engine turning’ effect 
  • Brekingsindex: ivoor is 1.540 en de imitatie variant 1.570
  • Soortelijke massa (SM): ivoor heeft een SM tussen de 1.70 en 2.00 en de imitatie variant heeft een hydrostatisch SM van 1.24
  • Ze zijn gemaakt van polyester en hebben een laag smeltpunt wat ervoor zorgt dat het polijsten een echte uitdaging is.1
Bron: Gems & Gemology Fall 2019

Opaal

Wie raakt er niet verdwaald in het kleurenspel van de vurige, kleurrijke opaal? De aantrekkingskracht van de steen stijgt zodra er meer kleur in zit. De opaalfamilie bestaat uit verschillende varianten, de ene aantrekkelijker en zeldzamer dan de ander. En ook voor opaal zijn er voldoende imitaties verkrijgbaar, in dit geval gemaakt door Kyocera. In de variant van Kyocera ontbreekt de zo herkenbare ‘slangenhuid’ en ‘zuilvormige’ structuur van synthetische opaal. Dus het is opletten geblazen, gelukkig zijn er nog andere criteria die dit materiaal als imitatie ontmaskeren. 

  • Brekingsindex: opaal tussen 1.37 en 1.47 terwijl de imitatie hoger zit nl. op 1.49
  • Soortelijke massa: opaal 2.00, de imitatie heeft een hydrostatisch SM van 1.35 
  • Geur (pas op destructieve test!): de imitatie brandt snel en geeft een sterk bijtende geur af, een indicatie van aanwezigheid van plastic
  • Infrarood spectrum: Kyocera imitatie is hetzelfde als plastic geïmpregneerd synthetisch opaal met een afwijking (polymeer piek) op 1734 cm-13
Bron: Gems & Gemology Spring 2018

Turkoois

De mooie blauwe en blauwgroene kleuren van de turkoois zijn al eeuwenlang favoriet. Al in het oude Egypte (rond 5.500 BC) werd turkoois gebruikt in sieraden. Het was de eerste edelsteen, zover bekend, welke gebruikt is in een sieraad. En ook in die tijd werden er al imitaties van turkoois gemaakt. Bekend zijn de turkooisblauwe faience (type aardewerk dat bedekt wordt met tin-glazuur) figuurtjes uit die tijd.

In 1970 introduceerde Gilson (van o.a. de synthetische opaal, smaragd en lapis) de imitatie turkoois. Mijn eerst ervaring met imitatie is alweer wat jaren geleden tijdens mijn eerste bezoek aan de stenenbeurs in Quartzsite, Arizona. Ik zag daar letterlijk broden turquoise en bloedrood materiaal liggen, toen nog onwetend over imitatie turkoois en bloedkoraal. Het was mijn vuurdoop en ik kan dat beeld nog steeds oproepen. Maar hoe herken je nu imitatie turkoois?

Identificatie

  • Brekingsindex: turkoois en synthetische turkoois ligt tussen 1.610 en 1.650, imitaties howliet tussen 1.586 een 1.605 en magnesiet tussen 1.509 en 1.700
  • Matrix aders: in turkoois zijn de aders grilliger van vorm en liggen ze iets lager dan de turkoois edelsteen en in synthetische variant is de matrix gelijkmatig en op gelijke hoogte van het synthetische materiaal. Het zijn minimale verschillen maar als je met een loupe kijkt is het zeker zichtbaar
  • Soortelijke massa: natuurlijk en synthetisch turkoois tussen 2.38 en 2.88, imitaties howliet 2.45 tussen 2.58 en magnesiet tussen 3.00 en 3.20.

Geïmpregneerde turkoois, om turkoois te stabiliseren of steviger te maken kan de turkoois behandeld zijn met wax of plastic.4

  • De brekingsindex van dit materiaal is afhankelijk van de behandeling en ligt tussen de 1.56 tot 1.60
  • Vlekkerige oppervlakte maar pas op dit komt ook voor bij de synthetische turkoois
  • Soortelijke massa: tussen 1.80 en 2.60
  • Verhitting (destructief!): een smeltreactie kan aangeven dat het om wax of plastic behandeling gaat.4
Bron GIA.edu

Mocht je een van deze imitaties tegen komen, dan wens ik je veel plezier en succes met de identificatie.

Kanttekening: 

Imitatie of simulant: natuurlijke edelsteen of door de mens gemaakt edelsteenmateriaal dat een andere edelsteen nabootst en gebruikt kan worden als een vervanger. De imitatie heeft een andere chemische samenstelling, kristalstructuur en optische en fysieke kenmerken. De meest beroemde is misschien wel de rode spinel in de staatskroon van Groot-Brittannië die jarenlang voor robijn is door gegaan of de kleurloze cubic zirconia die uiterlijke gelijkenissen heeft met diamant). 

Synthetisch edelsteen materiaal: is materiaal dat in een laboratorium is ontwikkeld en dezelfde chemische en fysieke eigenschappen heeft als de natuurlijke edelsteen.4

Bronvermelding:

Gems & Gemology, Lab Notes Hanyue and Xiaoyan Yu, Fall 2019

GIA.edu An introduction to simulants or imitation gem materials, Robert Weldon

3 Gems & Gemology, Lab Notes Nathan Renfro and James E. Shigley, Spring 2018

4 GIA Gem Identification, Lab Manual.